Występowanie granitów w przyrodzie

Granit jest najbardziej rozpowszechnioną skałą skorupy ziemskiej. Występuje na wszystkich kontynentach, jest też jednym z najczęściej użytkowanych przez człowieka surowców, charakteryzuje się ponadczasową elegancją. Zbudowane z granitów masywy górskie urzekają swoim surowym pięknem - zapierające dech w piersiach dzikie szczyty, wielkie polodowcowe doliny, urozmaicone rwącymi potokami i czeluściami nieujarzmionych wodospadów. Aby ochronić wyjątkowe regiony przyrodnicze, wraz z formami pierwotnego krajobrazu, na wielu wyróżniających się obszarach zostały utworzone parki narodowe, parki krajobrazowe oraz rezerwaty przyrody.

Skały granitowe - Park Narodowy Yosemite USA

Gigantyczne skały granitowe w polodowcowej dolinie masywu Sierra Nevada - Park Narodowy Yosemite w USA

Skały granitowe w Tatrach Polskich

Granitowe zręby Tatr Polskich - okolice Morskiego Oka

Mount Stetind - Lofoty, Norwegia

Monumentalne granitowe stoki Tysfjordu z wyróżniającum się szczytem Mount Stetind - Lofoty, Norwegia

Budowa i powstawanie granitu

Granit powstaje w głębokich warstwach ziemi w wyniku powolnego stygnięcia magmy, pod wpływem wysokiego ciśnienia i temperatury. W tym procesie magma napiera na skorupę ziemską i przeciskając się przez jej szczeliny wydostaje się na powierzchnię (tworząc przy tym skały magmowe wylewne) lub bardzo wolno zastyga w głębi ziemi, krystalizując swoje składniki (czyli minerały) w postaci różnych kryształów - w takich to warunkach tworzą się twarde, ciężkie, odporne na zniszczenia skały magmowe głębinowe do których należy granit.

Skład mineralny

Głównymi minerałami budującymi granit są kwarc (20 –60%) oraz skalenie (40 – 80%). Inne minerały występują już w mniejszych ilościach. Przeciętnie, granit jest zbudowany z ok. 30% kwarcu, ok. 30% skalenia potasowego (ortoklaz lub mikroklin), ok. 30% kwaśnego oligoklazu i albitu i ok. 10% mik (muskowitu i biotytu). O chemicznej klasyfikacji skał decyduje zawartość krzemionki (SiO2) w składzie wyjściowej magmy -wyróżniamy skały kwaśne, obojętne, zasadowe i ultrazasadowe. Granit jest skałą magmową głębinową kwaśną.

Struktura

Granit jest skałą o strukturze jawnokrystalicznej (na skutek środowiska głębinowego, w którym powstał), co oznacza, że wszystkie składniki tej skały są wykształcone w postaci kryształów (brak szkliwa). Struktura ta jest zwykle grubokrystaliczna, może też być średnio- lub drobnokrystaliczna. Wiele granitów wykazuje też strukturę porfirowatą w której, w drobnokrystalicznym tle skalnym, występują większe kryształy lub ich skupiska.

Tekstura granitu

Granity posiadają przeważnie teksturę masywną (zbitą) w której to minerały wypełniając ściśle całą przestrzeń skały, nie pozostawiają w niej żadnych wolnych porów i próżni. Tekstura granitów jest też zazwyczaj bezładna, co oznacza, że składniki skały są rozmieszczone zupełnie dowolnie. Nie widać tu jednoznacznych prawidłowości w ułożeniu lub rozmieszczeniu pojedynczych minerałów, albo ich zespołów. W mniejszości przypadków tekstura granitu może też niekiedy wykazywać pewną kierunkowość w rozmieszczeniu ziaren.

Występowanie złóż granitu

Złoża granitów, wraz z pokładami innych surowców budowlanych (marmurów i piaskowców), odgrywają istotną rolę w gospodarce człowieka. Popularne złoża tego kamienia znajdują się na terenie Brazylii, Włoch, Indii i RPA. W ostatnim czasie granit jest intensywnie wydobywany w Chinach. Duże złoża granitu występują także w Rosji, Kanadzie i USA. Na terenie Europy złoża mieszczą się m.in. w Skandynawii, Wielkiej Brytanii, Francji i Hiszpanii.

W Polsce granit występuje głównie na terenie Dolnego Śląska oraz w Tatrach. Dolnośląskie granity znajdują się w masywie Karkonoszy, w masywie łużyckim, a także w obrębie masywu Strzegom-Sobótka i Strzelin-Otmuchów. Najważniejszym obszarem eksploatacji i zasobów granitu w Polsce jest masyw Strzegom-Sobótka. Karkonoskie granity są eksploatowane głównie w powiecie jeleniogórskim, w okolicach Szklarskiej Poręby.

Przydatne linki i informacje uzupełniające

  1. Galeria granitowych próbek, prezentacja wybranych odmian kamienia
  2. Granit jako surowiec, parametry techniczne, rodzaje wykończenia powierzchni